Tại sao chúng ta cần hạn chế việc khen “Con giỏi quá!”?

Đây là một trong rất nhiều những thay đổi đầu tiên mà mình có nhận thức và cố gắng thực hiện khi bắt đầu làm việc với trẻ, và cả trong giao tiếp với con của mình khi mới bắt đầu hành trình Montessori.

Và sau nhiều năm nhìn lại, mình thấy rõ rằng việc thay đổi cách người lớn khen ngợi trẻ không phải chỉ là một tiểu tiết có không được mà không có cũng không sao, mà thật ra là ngược lại – nó là một bước ngoặt lớn trong cách nuôi dạy con theo tinh thần Montessori.

Vậy những câu khen như “Giỏi quá!”, “Hay lắm!”, “Tốt lắm!”… có thể đem đến những ảnh hưởng gì?

• Thao túng trẻ – khiến trẻ hành động để được khen thay vì làm điều đó vì chính mình.
• Tạo ra những người “nghiện lời khen” – luôn cần ai đó công nhận mới thấy mình có giá trị.
• Lấy mất niềm vui của con – thay vì con tự mình cảm nhận niềm tự hào “Con làm được rồi!” thì con lại ngóng đợi sự xác nhận đến từ người lớn.
• Khiến con mất hứng thú – trẻ sẽ dần mất hứng thú với hoạt động nếu liên tục được thưởng hoặc khen.
• Giảm khả năng sáng tạo – khi trẻ làm vì khen thưởng chứ ko phải từ động lực tự thân thì kết quả sau đó thường sẽ kém hơn.

Thay vào đó, chúng ta nên nói gì?

1. Mô tả cụ thể hành động của trẻ: “Mẹ thấy con xếp thú bông gọn gàng lên kệ, bỏ lego vào hộp rồi còn cất sách lên tủ ngay ngắn nữa!”
2. Chia sẻ cảm nhận chân thành của bản thân: “Ba rất thích khi nhà cửa gọn gàng như vậy! Cảm ơn con đã dọn dẹp nhé!”
3. Tóm gọn bằng một từ mô tả công việc/hành trình của con: “Con thật là tháo vát/kiên trì/tập trung…!” – cách này vừa giúp con nhận diện cảm xúc/hành động, vừa mở rộng vốn từ vựng.

Sau một thời gian chuyển đổi, bạn sẽ nhận ra rằng:

• Khi bỏ câu “Con giỏi quá!”, chúng ta giảm đi sự phán xét hay đánh giá đến từ bên ngoài – kể cả là tích cực đi chăng nữa.
• Trẻ được nuôi dưỡng động lực nội tại, không còn phụ thuộc vào sự công nhận từ người khác.
• Trẻ bắt đầu xây dựng “cái tôi” tích cực, sự tự tin, khả năng tự chăm sóc bản thân, người khác và môi trường.
• Chúng ta cũng chuyển từ “quyền lực áp đặt” sang “cùng đồng hành”, giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng và thấu hiểu hơn. Thay vì trở thành người “ban phát” lời khen khi thấy hài lòng và rút lại lời khen hoặc buông lời chê bai khi ko vừa ý, bạn sẽ cùng trẻ nhận xét tình huống vừa diễn ra và cách để chỉnh sửa nếu kết quả ko đúng như mong đợi.

Ngoài ra thì việc thỉnh thoảng nói “Con giỏi lắm!” cũng không có gì sai. Cha mẹ không cần phải quá lo lắng loại bỏ hẳn lời khen ra khỏi cuộc sống của mình . Miễn là chúng ta nói bằng sự chân thành, và không lạm dụng như một thói quen hay một hình thức thưởng từ người lớn, bởi vì trẻ vẫn rất thích khi biết ba mẹ tự hào về mình mà, đúng ko ạ?

Trải nghiệm về lời khen của cha mẹ với con mình như thế nào, hãy chia sẻ bên dưới comment nha!