Nói chuyện với con – tưởng dễ mà không dễ

Bạn có từng tự hỏi:

• Con mình nói nhiều quá, có nên ngăn bớt lại?
• Con ít nói quá, liệu có bình thường?
• Nói chuyện với con sao cho vừa tự nhiên, vừa giúp con phát triển?

Trong phương pháp Montessori, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là chiếc cầu nối giữa trí tuệ và cảm xúc. Việc con nói – dù là nói ngọng, nói sai ngữ pháp, hay nói chưa rõ ý – cũng là một phần của quá trình phát triển. Và điều quan trọng nhất là cách cha mẹ phản hồi lại lời nói của con.

1. Con học từ cách bạn nói, không phải từ những gì bạn yêu cầu con nói.

Thay vì nói: “Con nói cảm ơn đi!”, hãy để bé quan sát bạn nói “Cảm ơn cô”, “Chào con”, “Mẹ xin lỗi”… mỗi ngày.

Vì sao? Trẻ em hấp thụ ngôn ngữ như một miếng bọt biển. Nếu bạn luôn dùng lời nói tử tế, có chủ đích, con sẽ dần dần thấm nhuần và bắt chước một cách tự nhiên.

Gợi ý: Khi gặp người quen, thay vì bảo con chào bà Hai đi, bạn hãy nhẹ nhàng chào người đó trước. Trẻ sẽ học rất nhanh từ những điều mình nhìn thấy thường xuyên trước mắt.

2. Đừng nói ngọng nghịu hay bập bẹ kiểu con nít, hãy dùng ngôn ngữ thật.

Đôi khi chúng ta nghĩ rằng dùng từ ngữ ngắn gọn, “cu te dễ thương”, hoặc khác lạ một chút sẽ làm bé vui hơn. Nhưng Montessori khuyến khích cha mẹ dùng ngôn ngữ chuẩn mực, rõ ràng và có chiều sâu đối với trẻ.

Vì trẻ không cần ngôn ngữ đơn giản hóa, mà cần được tiếp xúc với ngôn ngữ đa dạng, đầy đủ cảm xúc và cấu trúc.

Ví dụ: thay vì phản ứng khi con bị té như thế này “Ui thương tục tưng quớ! Đánh cái mặt sàn này cho chừa không làm con té nữa nè!” thì sau khi chăm sóc bé xong hãy nói “Chỗ đó có nước nên trơn trượt rất dễ té. Mình cùng đi lấy giẻ lau lau chỗ ướt đó nhé?”.

Trẻ sẽ không chỉ học từ vựng mà còn học cách bạn dùng giọng điệu, cảm xúc và nội dung để thể hiện sự quan tâm và giải quyết vấn đề.

3. Phản hồi vào cảm xúc, không phải vào lỗi sai.

Nếu con nói: “Mẹ ơi, con ghét bạn Na ghê luôn, bản xấu lắm!”, bạn có nên vội chỉnh rằng “Không được nói bạn xấu, con nói như vậy là không ngoan đâu” không?

Không nên chút nào! Dưới lớp từ ngữ “ghét” hay “xấu” có thể là cảm xúc tổn thương, ghen tị, hoặc bất an – điều mà con chưa biết diễn đạt rõ ràng.

Thay vì phản ứng: “Con nói vậy là sai, không được chê người khác xấu,” hãy nhẹ nhàng kết nối với cảm xúc thật sự của con: “Ủa sao con lại thấy bạn Na xấu? Dạo này tụi con còn chơi với nhau không? Con có thấy buồn hay bực mình gì không?”

Khi bạn giải mã cảm xúc ẩn sau lời nói, con sẽ cảm thấy được thấu hiểu, và dần học được cách nói ra điều mình cảm thấy một cách tinh tế, không làm tổn thương người khác, mà không cần bị rầy la hay chỉnh sửa.

4. Nói chuyện với con như nói chuyện với một người bạn.

Khi ta nói chuyện với con như với một người bạn thì ngôn ngữ sẽ nảy nở trong môi trường của tình yêu thương. Hãy lắng nghe thực sự, tôn trọng, chờ đợi con trả lời và không phán xét. Hỏi những câu hỏi mở và chia sẻ về một ngày của bạn như thế nào nữa. Bé sẽ cảm thấy được tôn trọng và an toàn khi trò chuyện.

Montessori gọi đó là môi trường “ngôn ngữ giàu tình cảm”. Không chỉ nhiều từ vựng, mà là những cuộc trò chuyện chân thật, đầy đủ cảm xúc, và đến từ hai chiều.

Gợi ý:

– “Hôm nay ở lớp có điều gì làm con thấy vui nhất?”

– “Nếu con là một con vật, hôm nay con thấy mình giống con gì nhất?”

– “Ngày làm việc của mẹ hôm nay khá bận và mẹ thấy hơi mệt trong người, nhưng khi con ôm mẹ thì mẹ thấy khỏe hơn rất nhiều đó!”

Vì vậy, thay vì dạy con phải nói gì, hãy tập trung vào chính cách mình nói.
Trẻ sẽ học, và còn hơn thế, trẻ sẽ cảm nhận được mình được yêu, được hiểu, và được chào đón trong thế giới của người lớn.

…

Bạn có khoảnh khắc nào đặc biệt khi trò chuyện với con không? Viết xuống một điều bạn muốn ghi nhớ ngày hôm nay nhé. ^_^