Nhiều người tin rằng kỹ năng yêu thương, tin tưởng và gắn bó với người khác chỉ thực sự hình thành khi con lớn, khi con bước vào tuổi thiếu niên, bắt đầu những mối quan hệ bạn bè sâu sắc hơn, rồi biết yêu, rồi lập gia đình. Nhưng khoa học phát triển và triết lý Montessori đều cho chúng ta thấy một sự thật khác: nền móng của tất cả những mối quan hệ đó đã được đặt từ rất sớm, ngay trong những năm đầu đời.
Không phải bằng những bài học đạo đức, cũng không phải bằng lời dạy dỗ, mà bằng trải nghiệm sống hằng ngày giữa con và người thân yêu nhất của mình.
“Thế giới này có an toàn không?”
Mỗi em bé sinh ra đều mang theo một câu hỏi rất căn bản, dù con chưa thể nói thành lời:
“Thế giới này có an toàn không? Mình có được yêu thương không?”
Và mỗi lần con khóc, vươn tay, tìm ánh mắt của người lớn… con đang chờ câu trả lời. Khi cha mẹ đáp lại tiếng khóc một cách nhất quán, bế con khi con cần, ôm ấp khi con buồn, trò chuyện, nhìn con bằng ánh mắt dịu dàng mỗi ngày, não bộ non nớt của trẻ dần ghi nhận những thông điệp vô cùng sâu sắc, đi sâu vào tiềm thức của trẻ:
Mình an toàn.
Mình được yêu thương.
Mình có thể tin tưởng thế giới này.
Đó chính là gắn bó an toàn (secure attachment), một nền tảng vô hình nhưng có sức ảnh hưởng theo con đến suốt cuộc đời. Trẻ có gắn bó an toàn thường lớn lên với khả năng:
- tin tưởng người khác mà không đánh mất bản thân mình
- xây dựng những mối quan hệ lành mạnh
- điều chỉnh cảm xúc tốt hơn
- và sau này, biết cách yêu thương con cái của chính mình
Khi nhu cầu cảm xúc không được đáp ứng
Ngược lại, nếu những tín hiệu cảm xúc của trẻ thường xuyên bị bỏ qua, hoặc phản ứng của người lớn lúc có lúc không, lúc dịu dàng lúc lạnh lùng, trẻ có thể học một bài học rất khác:
Tình yêu không ổn định.
Mình phải tự lo cho mình.
Thế giới này không dễ đoán.
Đây không phải là lỗi của cha mẹ “không yêu con”, mà thường xuất phát từ những niềm tin nuôi dạy đã ăn sâu: sợ con “quen hơi”, sợ con “dựa dẫm”, sợ bế nhiều sẽ “làm hư”. Nhưng trẻ nhỏ không có khả năng thao túng hay đòi hỏi quá mức. Não bộ cảm xúc của con chưa hoàn thiện để tự điều chỉnh. Điều con cần không phải là sự rèn luyện độc lập sớm, mà là một điểm tựa an toàn để từ đó con mới có thể vươn ra thế giới.
Montessori và “tự lập”: không phải là tách rời
Montessori nói nhiều về tự lập, nhưng tự lập trong Montessori không bao giờ đồng nghĩa với cô đơn hay bị bỏ mặc. Bà từng nhấn mạnh rằng:
“The child needs love in order to develop intellectually.”
(Trẻ cần tình yêu để có thể phát triển trí tuệ.)
Một đứa trẻ được bế khi cần, được an ủi khi khóc, được phép ở gần khi chưa sẵn sàng rời xa, không phải là trẻ yếu đuối. Ngược lại, đó là đứa trẻ đang tích lũy nội lực. Chỉ khi cảm thấy đủ an toàn, trẻ mới dám rời tay người lớn để khám phá. Chỉ khi biết rằng mình có thể quay về, trẻ mới đủ tự tin để đi xa hơn.
Khoa học não bộ nói gì?
Khoa học thần kinh hiện đại khẳng định: 0–3 tuổi là giai đoạn não bộ phát triển mạnh mẽ nhất về cảm xúc và mối quan hệ. Những tương tác lặp đi lặp lại giữa con và người chăm sóc sẽ “định hình” cách hệ thần kinh phản ứng với căng thẳng, với yêu thương, với sự xa cách. Một cái ôm đúng lúc giúp giảm cortisol (hormone căng thẳng). Một giọng nói dịu dàng giúp hệ thần kinh của trẻ trở lại trạng thái cân bằng. Sự hiện diện ổn định của người lớn dạy trẻ cách tự điều chỉnh, trước khi trẻ có thể tự mình làm điều đó. Vì vậy, bế ẵm, vỗ về, trò chuyện, hiện diện không phải là đang chiều hư con, không phải là thưởng thêm cho con, mà chính là hành động xây dựng nền tảng vững vàng cho con lớn lên khỏe mạnh cân bằng cả thể chất lẫn tinh thần!
Những điều nhỏ bé nhưng lại là di sản lớn lao của cha mẹ dành cho con
Khi con giơ tay muốn được bế, hãy bế. Khi con khóc, hãy vỗ về. Khi con muốn ở gần, hãy cho con được ở gần… Những khoảnh khắc tưởng như rất đời thường đó đang âm thầm trở thành ký ức an toàn mà con mang theo suốt cuộc đời. Và rồi sau này, khi bạn nhìn thấy một người trưởng thành biết yêu thương, biết tin tưởng, biết gắn bó lành mạnh, rất có thể họ đã có một tuổi thơ đã được ôm ấp, được lắng nghe, và được đáp ứng bằng tất cả sự kiên nhẫn và dịu dàng từ những người thân yêu trong cuộc đời!
Khám phá thêm từ hoichamemontessori.com
Đăng ký để nhận các bài đăng mới nhất được gửi đến email của bạn.