CÓ NÊN MUA HỌC CỤ MONTESSORI CHO CON TẠI NHÀ?

Đây là câu hỏi rất nhiều cha mẹ đặt ra khi bắt đầu tìm hiểu về Montessori. Đi kèm với câu hỏi đó thường là một áp lực: nếu không có học cụ “chuẩn”, liệu mình có đang làm Montessori nửa vời? Có phải muốn áp dụng Montessori tại nhà thì không gian sống cũng cần được sắp xếp giống hệt một lớp học Montessori thu nhỏ?

Thực ra, cách đặt câu hỏi này đã vô tình đi chệch khỏi tinh thần cốt lõi của Montessori.

Montessori chưa bao giờ bắt đầu từ học cụ. Montessori bắt đầu từ cách người lớn nhìn đứa trẻ. Học cụ chỉ là phương tiện, không phải là trung tâm. Vì vậy, câu trả lời là: không nhất thiết phải có học cụ Montessori thì mới áp dụng được Montessori tại nhà.

Điều Montessori quan tâm trước hết là môi trường sống của trẻ. Một môi trường được sắp xếp phù hợp với tầm vóc và khả năng của con, nơi mọi thứ đủ rõ ràng để con tự lựa chọn, tự làm và tự chịu trách nhiệm cho việc mình làm. Không phải môi trường đẹp khi lên hình, mà là môi trường phục vụ sự tự lập. Khi trẻ có thể tự lấy đồ, tự cất lại, tự hoàn thành một việc từ đầu đến cuối, thì chính môi trường đó đang âm thầm giáo dục con mỗi ngày, dù không có bất kỳ học cụ gắn nhãn Montessori nào.

Song song với môi trường là thái độ của người lớn. Montessori không vận hành được nếu người lớn luôn vội vàng sửa, nhắc, làm thay, hoặc can thiệp quá sớm. Trẻ cần được tôn trọng nhịp độ phát triển riêng, được quyền thử, sai, và tự điều chỉnh, và được tin tưởng rằng mình có năng lực học hỏi. Nếu thiếu sự quan sát và đồng hành có ý thức của người lớn, thì học cụ – dù đúng chuẩn đến đâu – cũng khó phát huy giá trị.

Ở môi trường gia đình, rất nhiều hoạt động Montessori hiệu quả nhất lại đến từ những vật dụng vô cùng đời thường: muỗng, kẹp, khăn lau, rổ rau, ca nước… Khi trẻ được tham gia vào các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, con không chỉ rèn vận động tinh hay phối hợp tay – mắt, mà còn xây dựng cảm giác về trật tự, sự tập trung và giá trị của việc đóng góp. Đây là những nền tảng sâu xa mà Montessori luôn hướng tới, và cũng là điều không một bộ học cụ mua sẵn nào có thể thay thế trọn vẹn.

Nếu cha mẹ muốn đầu tư thêm học cụ cho con tại nhà, thì Montessori đưa ra những nguyên tắc rất rõ ràng. Thứ nhất là chất lượng hơn số lượng. Một vài học cụ phù hợp, bền, được sử dụng thường xuyên và có ý nghĩa với con sẽ giá trị hơn rất nhiều so với việc mua nhiều nhưng con chỉ chạm vào vài lần. Thứ hai là tập trung vào nhu cầu phát triển hiện tại của con, chứ không chạy theo độ tuổi in trên hộp hay tâm lý “mua cho đủ bộ”. Trẻ không phát triển theo checklist, và Montessori cũng không được xây dựng để phục vụ tâm lý sưu tầm học cụ của người lớn.

Trong trường hợp cha mẹ muốn lựa chọn thêm một số vật dụng hỗ trợ, những thứ như dụng cụ thực hành cuộc sống vừa tay trẻ, giá sách thấp để con tự chọn sách, sách tranh chất lượng, hay một bộ bàn ghế nhỏ phù hợp tầm vóc… thường mang lại giá trị lâu dài hơn là các học cụ mang tính học thuật sớm.

Một lưu ý rất quan trọng dành cho những gia đình có con đang theo học tại trường Montessori: KHÔNG nên mua học cụ giống hệt như ở lớp để dùng tại nhà. Khi một học cụ đã trở nên quá quen thuộc trong môi trường gia đình, trẻ có thể mất đi sự háo hức và sự tập trung khi làm việc với chính học cụ đó ở trường. Montessori coi trọng yếu tố mới mẻ có chủ đích trong môi trường học tập. Thay vì lặp lại lớp học, môi trường gia đình nên đóng vai trò bổ sung – đặc biệt là ở lĩnh vực thực hành cuộc sống và các trải nghiệm gắn với đời sống thật, điều mà trường lớp không thể thay thế hoàn toàn.

Sau cùng, cần nhắc lại một điều rất căn bản: Montessori không được đo bằng số lượng học cụ trong nhà. Montessori được thể hiện qua cách đứa trẻ được sống mỗi ngày – có được tôn trọng không, có được lắng nghe không, có được tin tưởng vào năng lực của chính mình hay không. Nếu những điều đó hiện diện trong gia đình, thì Montessori đã hiện diện rồi, dù trong nhà có nhiều hay rất ít học cụ.

Ba mẹ đã từng đầu tư học cụ nào cho con ở nhà chưa? Có món nào con yêu thích, hay món nào bị “ngó lơ”? Cùng chia sẻ kinh nghiệm bên dưới để các ba mẹ khác cùng học hỏi nhé!