6 sai lầm cha mẹ hay gặp khi dạy con tự lập

Tự lập là một xu hướng tự nhiên của loài người. Ngay từ khi còn rất nhỏ, trẻ đã muốn tự làm mọi việc theo cách của mình, từ việc tự học đi học nói, tự ăn, tự mặc, đến tự khám phá thế giới xung quanh. Khi được hỗ trợ đúng cách cả về tinh thần lẫn môi trường vật lý, xu hướng này sẽ phát triển một cách tự nhiên, thuận lợi và hoàn chỉnh. Ngược lại, nếu cha mẹ can thiệp sai cách, trẻ có thể cảm thấy mất an toàn và dần không dám bước tiếp trên hành trình tự lập của chính mình.

1. Làm thay cho con vì sợ con mất thời gian hoặc làm chưa khéo
Nhiều cha mẹ, vì thương con hoặc vội vàng, thường làm thay khi thấy con loay hoay quá lâu, ví dụ như con tự múc cơm ăn đổ lên đổ xuống mà chưa xong hay con đang cố gắng cài nút áo. Thật ra, nếu chịu ngừng lại khoan can thiệp vội và quan sát thì bạn sẽ thấy được những khoảnh khắc đó chính là lúc trẻ đang cực kỳ tập trung để rèn luyện kỹ năng từng chút một. Thay vì vội vàng làm thay, cha mẹ hãy kiên nhẫn ngồi cạnh, quan sát và khích lệ con, để con tự hoàn thành. Điều này không chỉ giúp con học kỹ năng mà còn nuôi dưỡng niềm tin “Mình làm được!”.

2. Quá vội vàng chỉnh sửa khi con làm chưa đúng

Một số cha mẹ, khi thấy con rót nước đổ ra ngoài hoặc xếp đồ chưa thẳng, sẽ lập tức chỉnh lại ngay. Tuy nhiên, việc chỉnh sửa quá nhanh sẽ khiến con nghĩ rằng mình luôn làm ko tốt và dễ nản lòng. Tính cầu toàn tỉ mỉ quá mức đó tích lũy dần sẽ tạo rào cản lớn ngăn con dám thử một điều gì đó mới mẻ và lạ lẫm về sau này. Thay vào đó, cha mẹ có thể đợi đến khi con hoàn tất rồi mới nhẹ nhàng chỉ dẫn những chỗ thiếu sót lớn, hoặc cùng con thử lại theo một cách khác (chỉ là một cách khác, chứ ko phải là cách tốt hơn! ). Điều này vừa giữ được niềm hứng thú của trẻ, vừa giúp con học được kỹ năng mới một cách vui vẻ.

3. Không chuẩn bị môi trường phù hợp cho con

Để trẻ tự lập, môi trường xung quanh cần vừa tầm vừa sức với trẻ. Chẳng hạn, nếu muốn con tự múc ăn, hãy chuẩn bị chén, muỗng phù hợp với tay con; nếu muốn con tự rửa tay, hãy để ghế thấp để con với tới vòi nước. Việc sắp xếp môi trường sao cho trẻ có thể tự làm mọi thứ một cách an toàn và thuận tiện là nền tảng quan trọng. Và đây cũng là một trong những nội dung được hướng dẫn kỹ trong khóa học chuyên sâu về Montessori của mình cho cha mẹ. Các bạn sẽ được hướng dẫn sắp xếp từng khu vực cụ thể trong gia đình để hỗ trợ tối đa khả năng tự lập của con. Mình để link khóa học ở dưới comment nha.

4. Ngăn con thử lại nhiều lần vì sợ con làm cho bừa bộn hoặc dơ nhà

Nhiều cha mẹ khi thấy con làm rơi cơm hoặc đổ nước thường lo sợ phải dọn dẹp nhiều, nên ngăn con tiếp tục làm. Nhưng chính những lần “làm sai” đó lại là cơ hội để trẻ học cách kiểm soát động tác và xử lý tình huống. Nếu chỉ tạo điều kiện cho con tập một lần và rồi thấy con làm ko tốt thì vội kết luận con chưa sẵn sàng và ko cho con luyện tập nữa thì sẽ càng làm cho cả bạn và con tin rằng con ko làm tốt. Thay vì ngăn cản, cha mẹ có thể chuẩn bị sẵn khăn lau, khay hoặc tấm lót để việc dọn dẹp đơn giản hơn một tí, và con có thể dọn dẹp cùng, biến việc đó thành một phần của trải nghiệm học tập, thì sẽ càng nâng cao khả năng tự lập và nhận lãnh trách nhiệm của con một cách tự nhiên.

5. Quá khen hoặc quá lo lắng khiến con phụ thuộc vào phản ứng của cha mẹ

Một sai lầm tinh tế nhưng khá phổ biến là trẻ chỉ tiếp tục một hoạt động nếu được khen hoặc được cha mẹ cổ vũ liên tục. Khi sự tự lập gắn quá chặt với việc “được khen” hay “được an ủi”, con sẽ phụ thuộc vào sự công nhận từ bên ngoài thay vì tự tin vào khả năng của mình. Cha mẹ có thể thay lời khen liên tục bằng việc ghi nhận kết quả hoặc cảm xúc của con, ví dụ: “Con đã tự ăn xong chén cơm rồi đó” hoặc “Con làm xong và mẹ thấy con rất vui”. Hoặc đôi khi con cũng ko cần lời nói gì của cha mẹ đâu, chỉ cần con cảm nhận đc sự tin tưởng chân thành của cha mẹ dành cho mình là đủ!

6. Thúc ép con tự lập quá sớm

Ngược lại với những sai lầm trên chính là cha mẹ vô tình thúc ép trẻ tự lập trước khi trẻ thực sự sẵn sàng. Nếu kỹ năng vận động tinh còn yếu, hoặc trẻ chưa có đủ cơ hội quan sát để hiểu mình cần làm gì, việc ép buộc hoặc kì vọng con tự làm và làm tốt có thể khiến trẻ lo lắng, từ chối hợp tác và mất đi sự hứng thú tự nhiên với việc học hỏi. Montessori đề cao nguyên tắc tôn trọng nhịp độ phát triển của từng cá nhân, vì mỗi kỹ năng đều có “thời điểm vàng” riêng để hình thành. Ví dụ, nếu trẻ chưa có đủ lực hoặc chưa kiểm soát tốt bàn tay mà bị yêu cầu luôn phải tự rót nước, việc liên tục làm đổ sẽ khiến trẻ nản chí và sợ thử lại. Khi chúng ta kiên nhẫn chuẩn bị môi trường, làm mẫu và cho trẻ quan sát trước, trẻ sẽ bước vào sự tự lập một cách tự tin và bền vững, chứ không phải vì bị thúc ép, mà vì đã thực sự sẵn sàng.

————————————————————————–

Tự lập không phải là việc để trẻ “một mình làm tất cả” mà là một hành trình cha mẹ đồng hành, tạo điều kiện và tin tưởng vào khả năng của con. Khi chúng ta kiên nhẫn và chuẩn bị môi trường phù hợp, xu hướng tự lập vốn đã có sẵn trong trẻ sẽ được nuôi dưỡng và phát triển tự nhiên, và trở thành một phần bền vững trong tính cách và cuộc sống của con cả về sau này!